Historiek van Shiatsu

Een korte geschiedenis van Shiatsu of Shiatsu in een notendop. Shiatsu als vorm van lichaamswerk komt voort uit Anma, de traditionele toepassing van handgenezing. In principe stammen alle vormen van...

Een korte geschiedenis van Shiatsu of Shiatsu in een notendop.

Shiatsu als vorm van lichaamswerk komt voort uit Anma, de traditionele toepassing van handgenezing. In principe stammen alle vormen van manuele genezingstechnieken, zoals bijvoorbeeld Ankyo in Zuidoost-Azië af van Anma. De eerste beschrijvingen over Anma stammen uit de tijd van de Zhou en Qin dynastie, zo’n duizend jaar voor Christus. Algemeen wordt aangenomen dat Anma zijn oorsprong vindt in China. De Chinese vorm van ‘acupresuur’ heet tegenwoordig Tuina (of ‘duwen en trekken’). Rond 562 na Christus wordt de Chinese Geneeskunde (waaronder Anma) in Japan geïntroduceerd door de boeddhistische priester  Zhicong (Jap. Chisō). Deze kennis ontwikkelde en verfijnde zich verder in Japan. [1]

Rond 1570 word de Westerse wetenschap geïntroduceerd. In de periodes daarna nam de Westerse invloed verder toe met als hoogtepunt de Mei-Ji periode (1868-1912), bekend als de rehabilitatie periode. De Westerse benadering werd de norm voor de medische wereld in Japan. Alleen Westers geschoolde medici mochten nog Traditionele Japanse Geneeskunde uitoefenen met als gevolg een enorme terugval in de status van deze traditionele vorm. Het hoge medische aanzien en de diagnostische aspecten van Anma raakte mede in verval. Aan blinden werd in deze periode een eenvoudige vorm van anma aangeleerd om zodoende in hun eigen onderhoud te kunnen voorzien. Anma werd meer een massage voor ontspanning en weldaad. Gezocht werd naar nieuwe namen om het vak Anma legitiem uit te voeren . Shiatsu als naam werd in 1919 voor het eerst gebruikt door Tamai Tempaku in zijn boek Shiatsu Ho (shiatsu methode). Hij was een specialist in ampuku, shiatsu van de buik en bezat tevens over een grote kennis van de westerse anatomie en fysiologie. Onder zijn studenten waren Tokujiro Namikoshi en de moeder van Shizuto Masunaga. Namikoshi heeft verder gezocht voor een wijde verspreiding en popularisering van Shiatsu onder het grote publiek, o.a. door televisieprogramma’s waarin acupressuurpunten voor lichte klachten werd onderwezen. De Oosterse Geneeskunde is in de Namikoshi stijl niet geïntegreerd: in een poging om Shiatsu erkend te krijgen, verbande hij elke verwijzing hiernaar. Hij beschreef de effecten van zijn therapie enkel in Westerse, fysiologische en anatomische termen. Vooral dankzij zijn inspanningen erkent de Japanse overheid in 1954 Shiatsu als vorm van Anma en in 1964 als apart specialisme. Het Japanse Ministerie van Gezondheid omschrijft het als volgt: “Shiatsu is een vorm van manipulatie met duimen, vingers en handpalmen, waarbij zonder gebruik van enig instrument, druk wordt uitgeoefend op de menselijke huid, om interne stoornissen te corrigeren, de gezondheid te bevorderen of te bewaren en specifieke klachten te behandelen.”[2]

Zen Shiatsu werd als stijlvorm in de jaren zeventig door Shizuto Masunaga ontwikkeld. Hij was een leerling van Namikoshi, kwam uit een nest van shiatsutherapeuten en was tevens psycholoog. Het is zijn verdienste dat de energetische principes van de Oosterse geneeskunde weer een plek kregen in de shiatsu. Hij ontwikkelde zijn eigen theorie over de energetische structuren in het lichaam en breidde het klassieke meridianennetwerk uit van 12 naar 24 meridianen. In zijn omschrijving van de meridiaanfuncties benadrukte Masunaga meer de mentaal/emotionele en minder de fysieke functies. Voor zijn dood in 1981 stuurde Masunaga vele studenten naar alle delen van de wereld om Zen Shiatsu te verspreiden waaronder Sazaki Sensei en Ohashi Sensei.[3]

Joyce Vlaarkamp /Amsterdam NL


[1] Er zijn nochtans bronnen, vooral van Japanse zijde (dixit Kishi) die er van uitgaan dat er voor de Chinese invloeden al een typisch  Japanse manuele behandeling bestond, die later door de Chinese geneeskunde werd beïnvloed en op dit moment zelfs overwoekerd, zeker hier in het Westen. Veel shiatsustijlen beginnen meer en meer op Tuina te lijken.

[2] Er zijn een drietal milieus waar de shiatsu traditie is voortgezet en ontwikkeld: binnen Boeddhistische kloosters, in de krijgskunsten (Budo) en via individuele beoefenaars die vaak hun kennis (en geheime technieken)  van vader op zoon doorgaven. Die scholen hebben meestal weinig contact noch uitwisseling met elkaar in Japan.

[3] Naast het’ Shiatsu College’ van Namikoshi (die je in Japan moet hebben gevolgd om officieel shiatsu als beroep te kunnen uitoefenen) en de Iokai school van Masunaga zijn er in Japan nog verscheidene  shiatsu officiële en officiële scholen en stijlen, die alle hun specifieke aanpak hebben.